İstifa Eden İşçi Hangi Durumlarda Tazminat Alır?

İstifa Eden İşçi Hangi Durumlarda Tazminat Alır?
 
Çoğu işçi, kendi isteğiyle işten ayrıldığında hiçbir şekilde tazminat alamayacağını düşünür. Oysa bu düşünce her zaman doğru değildir. Bazı durumlarda işçi istifa etmiş olsa bile kıdem tazminatı başta olmak üzere çeşitli haklarını talep edebilir. Özellikle işyerinde yaşanan haksızlıklar, sağlık sorunları, ücretin ödenmemesi ya da çalışma koşullarının ağırlaşması gibi hallerde istifa “haklı neden” sayılabilir. Bu yazıda, istifa eden işçinin hangi durumlarda tazminat alabileceği, hangi şartların aranacağı ve işçilerin nelere dikkat etmesi gerektiği açık ve anlaşılır şekilde ele alınacaktır.
 
1.Haklı Neden Nedir?
 
İş hukukunda “haklı neden” işçinin iş sözleşmesini feshetmesini gerektiren ve iş ilişkisinin devamını çekilmez hale getiren durumları ifade eder. Bu hallerde işçi, istifa etmiş gibi görünse de aslında hukuken haklı nedenle iş sözleşmesini sona erdirmiş sayılır. Haklı nedenle yapılan fesihte işçi, kıdem tazminatı başta olmak üzere yasal haklarını talep edebilir. Ancak bu hakkın doğabilmesi için nedenin kanunda sayılan durumlara uygun olması ve doğru şekilde kullanılması gerekir.

2.Haklı Fesih Sebepleri Nelerdir?

İş Kanunu’nun 24. maddesine göre işçi bazı durumlarda iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir. Bu hallerde işçi istifa etmiş olsa bile kıdem tazminatı alma hakkını kaybetmez. Başlıca haklı fesih sebepleri şunlardır:

2.1. Ücretin ödenmemesi veya eksik ödenmesi
İşçinin ücretinin hiç ödenmemesi, geç ödenmesi ya da eksik yatırılması haklı fesih sebebidir. Maaşın düzenli ve zamanında ödenmemesi halinde işçi sözleşmesini feshedebilir.
 
2.2. Sigorta primlerinin eksik veya hiç yatırılmaması
İşverenin; işçinin sigorta primlerini hiç yatırmaması ya da gerçek ücret üzerinden bildirmemesi, işçi açısından haklı fesih nedenidir.
 
2.3. Çalışma koşullarının işçi aleyhine değiştirilmesi
İşçinin rızası olmadan çalışma saatlerinin artırılması, görev tanımının ağırlaştırılması, ücretin düşürülmesi gibi değişiklikler haklı fesih hakkı doğurur.

2.4. İşçinin sağlığını tehlikeye sokan çalışma koşulları
Yapılan işin işçinin sağlığı için tehlikeli hale gelmesi veya sağlık raporuyla bu durumun tespit edilmesi halinde işçi haklı nedenle istifa edebilir.

2.5. Hakaret, mobbing veya kötü muamele
İşverenin veya işyerindeki yetkililerin işçiye hakaret etmesi, baskı uygulaması, psikolojik tacizde (mobbing) bulunması haklı fesih sebebidir.
 
2.6. Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışlar
İşçiye karşı cinsel taciz, tehdit, onur kırıcı davranışlar ya da güven sarsıcı eylemler, haklı nedenle fesih hakkı verir.
 
2.7. Fazla mesai ücretlerinin eksik veya hiç ödenmemesi
İşçinin haftalık 45 saatin üzerindeki çalışmaları fazla mesai sayılır ve bu çalışmaların ücretinin fazla mesai şartlarına göre ödenmesi zorunludur. Fazla mesai yapılmasına rağmen bu ücretlerin hiç ödenmemesi ya da eksik ödenmesi, işçi açısından haklı fesih sebebi oluşturur. İşçi, bu durumda iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatını talep edebilir.
 
3.Haklı Nedenle İstifa Eden İşçi Hangi Hakları Alabilir?

Haklı nedenle işten ayrılan işçi, her ne kadar istifa etmiş gibi görünse de iş hukuku bakımından tazminat ve alacak haklarını kaybetmez. Çünkü bu durumda iş sözleşmesini sona erdiren, işçinin keyfi bir tercihi değil işverenin hukuka aykırı davranışlarıdır. Bu nedenle, şartları oluşmuşsa işçi aşağıdaki haklarını talep edebilir:

3.1. Kıdem Tazminatı
Haklı nedenle istifa eden ve işyerinde en az bir yıl çalışmış olan işçi kıdem tazminatına hak kazanır. İşverenin kusurlu davranışı nedeniyle sözleşmenin sona ermesi, kıdem tazminatının ödenmesini gerektirir.
 
3.2. Ödenmeyen veya Eksik Ödenen Ücretler
İşçinin geçmişe dönük ödenmeyen maaşları, eksik yatırılan ücret farkları ve diğer parasal alacakları talep edilebilir.
 
3.3. Fazla Mesai Ücretleri
Yapıldığı halde ödenmeyen ya da eksik ödenen fazla mesai ücretleri, haklı fesih sonrasında işçi tarafından talep edilebilecek alacaklar arasındadır.
 
3.4. Kullanılmayan Yıllık İzin Ücretleri
İşçinin hak kazandığı halde kullanmadığı yıllık izin sürelerine ilişkin ücretler, iş sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte işçiye ödenmelidir.
 
3.5. Ulusal Bayram ve Genel Tatil Ücretleri
Resmi tatillerde çalışıldığı halde karşılığı ödenmemişse, bu alacaklar da işçi tarafından istenebilir.

Haklı nedenle istifa eden işçi ihbar tazminatı ödemez ve işverene önceden bildirimde bulunma zorunluluğu bulunmaz. Ancak hakların kaybedilmemesi için istifanın doğru gerekçeyle ve yazılı olarak yapılması büyük önem taşır.

4.Haklı Nedenle İstifa Nasıl Yapılmalı?
Haklı nedenle istifa eden işçinin hakkını alabilmesi için, istifanın doğru şekilde yapılması şarttır. Yanlış yapılan bir istifa, işçinin tazminat ve diğer haklarını kaybetmesine yol açabilir. Bu nedenle işçilerin özellikle aşağıdaki noktalara dikkat etmesi gerekir:

4.1. Yazılı bildirim
Haklı fesihte, istifa sözlü olarak bildirilirse işveren veya mahkeme tarafından ispat sorunları çıkabilir. Bu nedenle fesih yazılı olarak yapılmalı ve işverenin imzası veya teslim alındı belgesi alınmalıdır.
 
4.2. Fesih sebebi net ve açık olmalı
Dilekçede “kendi isteğimle ayrılıyorum” gibi genel ifadeler yerine haklı fesih gerekçesi açıkça belirtilmelidir. Örneğin; ücretin 3 aydır ödenmemesi, fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi, mobbing veya kötü muamele vs. Bu tür açıklamalar, ileride hakkın mahkeme veya arabuluculuk aşamasında korunmasını sağlar.
 
4.3. İspat için deliller hazırlanmalı
Haklı fesih gerekçesini destekleyen belgeler önemlidir; maaş bordroları ve banka dekontları, fazla mesai kayıtları veya puantaj çizelgeleri, işverenle yapılan yazışmalar (e-posta, mesaj), tanık beyanları, sağlık raporları veya resmi belgeler.
 
4.4. İhbar süresi ödeme yükümlülüğü yoktur
Haklı nedenle fesih yapan işçi, ihbar süresine uyma zorunluluğu taşımaz. İşçi, iş sözleşmesini derhal feshedebilir ve tazminat haklarını talep edebilir.

4.5. Dikkat edilmesi gereken hatalar
·       Sözlü olarak istifa etmek
·       Haklı fesih gerekçesini dilekçeye yazmamak
·       Gerekçesiz ve kısa mesajla bildirim yapmak
·       Belgeleri ve delilleri toplamamak